część I artykułu (KLIKNIJ)

Korzyści i ryzyka związane z ćwiczeniami fizycznymi u pacjentów z ChZS

Ćwiczenia fizyczne mają pozytywny wpływ na pacjentów z chorobą zwyrodnieniowa stawów (ChZS): poprawiają sprawność fizyczną oraz zmniejszają obrzęk i ból stawów. Ćwiczenia fizyczne są rzadko przeciwwskazane. Jedynie pacjenci, u których występują poniżej wymienione objawy, powinni rozważyć czy ryzyko nie przewyższy korzyści z wykonywanych ćwiczeń:

  • Ostra gorączka

  • Infekcja wirusowa

  • Przebyta wcześniej choroba sercowo-naczyniowa, w tym przerostowa kardiomiopatia obturacyjna, znaczne zwężenie aorty, ostre zapalenie mięśnia sercowego i arytmia komorowa wywołana wysiłkiem

Niestety, ale czasami źle dobrane ćwiczenia bądź zbyt intensywny trening mogą pogarszać stan pacjenta, czego efektem mogą być poniższe objawy:

  • Ból stawów – dyskomfort podczas wykonywania ćwiczeń lub ból, który trwa dłużej niż 2 godziny po zakończeniu ćwiczeń lub zwiększone nasilenie bólu, który pacjent odczuwał przed wysiłkiem

  • Zwiększony obrzęk stawu

  • Ograniczenie ruchomości

  • Wzmożone osłabienie organizmu

  • Ciągłe zmęczenie

Prawidłowo ułożony program ćwiczeń powinien być indywidualnie dostosowany do każdego pacjenta, z uwzględnieniem jego umiejętności i ograniczeń, aby był bezpieczny i przyczyniał się do poprawy zdrowia. Na przykład, pacjent z ChZS powinien:

  • unikać nadmiernego wysiłku,

  • ekstremalnego zginania stawów,

  • zachować balans między odpoczynkiem i aktywnością,

  • kontrolować wagę i spożywać zbilansowane posiłki.

Ponadto, pacjenci, którzy przeszli operację stawu powinni ostrożnie wykonywać zalecone przez chirurga bądź fizjoterapeutę ćwiczenia, nie decydując się na samodzielny trening z trenerem personalnym bez uprzedniej zgody specjalistów.

Układając ćwiczenia, należy oczywiście pamiętać o tym, aby były one dostosowane do stanu zdrowia pacjenta, ale również ważne jest to, aby dawały klientowi satysfakcję i przyjemność. Niestety przez żmudność ćwiczeń wielu pacjentów nie jest w stanie wytrwać w systematycznym treningu i efekty szybko znikają.

Jak ocenić stan zdrowia klienta

Wstępny wywiad

Wstępny wywiad z klientem pozwala określić nam stopień zaangażowania klienta w ćwiczenia, ograniczenia zdrowotne (przebyte urazy, inne choroby przewlekłe poza ChZS), zalecenia od lekarza i / lub fizjoterapeuty, a także zrozumieć jak choroba zwyrodnieniowa stawów wpływała do tej pory na zdolność do wykonywania ćwiczeń oraz samoocenę klienta. Jeśli z wywiadu wynika, że w przeszłości klient uczestniczył w zajęciach fizycznych, ma wysokie poczucie własnej wartości, jest otwarty na budowanie relacji to istnieje duże prawdopodobieństwo, że klient przyjmie regularny program ćwiczeń. Jeśli jednak klient mocno podkreśla swój zły stan zdrowia i otwarcie przyznaje, że nigdy wcześniej nie był w klubie fitness, należy bardzo powoli wdrażać kolejne ćwiczenia do programu i etapami oswajać klienta z nową sytuacją. Korzystając z tych informacji, zawodowy trener personalny opracowuje program ćwiczeń, który podkreśla mocne strony klienta, a także podkreśla słabości i dostrzegane ograniczenia. Przed rozpoczęciem programu ćwiczeń wszyscy klienci powinni zostać sprawdzeni pod kątem zagrożeń dla zdrowia, które uniemożliwiają im rozpoczęcie ćwiczeń. Jednym z przykładów narzędzia sprawdzającego jest Kwestionariusz gotowości przed aktywnością (PAR-Q). PAR-Q składa się z siedmiu pytań. Osoby, które odpowiedzą „tak” na jedno lub więcej pytań, powinny skonsultować się z lekarzami rodzinnymi przed rozpoczęciem programu ćwiczeń. Ponadto trener personalny powinien zadać swoim klientom trzy kluczowe pytania, aby ustalić gotowość do udziału w programie ćwiczeń:

  1. Czy masz jakieś schorzenia, które mogłyby wpłynąć na Twój udział w programie ćwiczeń?

Ważne jest, aby potwierdzić, że pacjent cierpi na ChZS, a nie na zapalenie stawów, takie jak np. reumatoidalne zapalenie stawów (RA). Jeśli osoba skarży się na ból i / lub obrzęk trzech lub więcej stawów, zajęcie małych stawów dłoni lub stóp; i dłuższą sztywność poranną dłuższą niż 30 minut, powinien on / ona skonsultować się z lekarzem rodzinnym przed rozpoczęciem programu ćwiczeń. Ponadto trener fitness bądź instruktor powinien zmodyfikować lub dostosować stopień trudności ćwiczeń do stanu zdrowia klienta. Jeśli dana osoba przeszła operację wymiany stawu, trener i instruktor powinien ustalić datę operacji i środki ostrożności, których powinien się trzymać. Jeśli operacja odbyła się w ciągu ostatnich 3 miesięcy, zaleca się, aby przed rozpoczęciem programu ćwiczeń skonsultować się z fizjoterapeutą z doświadczeniem w rehabilitacji pooperacyjnej. Ponadto jeśli klient miał wykonywaną iniekcję (zastrzyk) kortykosteroidowy do stawu nie powinien obciążać danego stawu przez 48h od zabiegu. Wreszcie, osoby nie powinny ćwiczyć, jeśli odczują znaczne zmęczenie lub ogólne złe samopoczucie.

  1. Czy obecnie przyjmujesz jakieś leki?

Niektóre osoby z łagodnym lub wczesną chorobą zwyrodnieniową stawów nie muszą przyjmować leków. Jednak niektóre mogą wymagać przyjmowania środków przeciwbólowych. Niektóre leki na zapalenie stawów, takie jak ASA i inne niesteroidowe leki przeciwzapalne (NLPZ), np. dostępny bez recepty ibuprofen czy diklofenak, wpływają na krzepnięcie krwi, co może prowadzić do łatwego powstawania siniaków przy minimalnym urazie lub ucisku. Ponadto ludzie mogą odczuwać zawroty głowy przy długotrwałym stosowaniu NLPZ. Ważne jest również, aby znać czas przyjmowania leków przez klienta i czy doświadcza on skutków ubocznych. Inne leki często stosowane w leczeniu ChZS z grupy SYSADOA nie powinny wpływać na komfort ćwiczeń. Jednym z leków z tej grupy, dostępnym bez recepty, jest lek Piascledine. Zmniejsza on ból i poprawia czynność stawów dzięki regulacji procesów zachodzących w chrząstce, co pozwala przywrócić fizjologiczną proporcję składników budujących chrząstkę (proteoglikanów, kolagenu). Więcej informacji o leku dostępnych jest na stronie: www.zdrowystaw.pl

  1. Czy ćwiczyłeś?

Konkretne pytania mogą obejmować rodzaj, intensywność, częstotliwość i czas trwania ćwiczeń. Jeśli klient ćwiczył już regularnie, dowiedz się, czy są to ćwiczenia terapeutyczne zalecane przez terapeutę fizycznego lub zajęciowego, czy ćwiczenia rekreacyjne, takie jak spacery, jogging, jazda na rowerze lub pływanie. Pacjentów należy zapytać, czy wykonywane ćwiczenia zwiększają ból stawów, sztywność, zmęczenie lub duszność podczas lub po wykonywaniu ćwiczenia. Informacje te mogą być wykorzystane do ustalenia gotowości danej osoby do ćwiczeń, tolerancji na aktywność oraz tego, czy wymagana jest konkretna interwencja w celu zwiększenia przestrzegania rutyny ćwiczeń.

WAŻNE: jeśli klient ma przewlekły ból stawów lub jeśli trener / instruktor podejrzewa, że ​​klient może mieć chorobę zwyrodnieniową stawów i nigdy nie został zdiagnozowany, powinien zostać skierowany do lekarza rodzinnego. Lekarz rodzinny może przepisać leki z grupy SYSADOA (np. Piascledine), leki przeciwbólowe z grupy NLPZ czy paracetamol, które pomagają zmniejszyć ból i poprawiają ruchomość stawu. Lekarz rodzinny może zlecić również wizytę u reumatologa – lekarza ze specjalistycznym szkoleniem w zakresie choroby zwyrodnieniowej stawów i innych chorób reumatologicznych. Należy pamiętać, że większość osób z chorobą zwyrodnieniową stawów może kontynuować ćwiczenia i aktywność fizyczną. Jednak niektóre badania nad chorobą zwyrodnieniową stawu kolanowego sugerują, że osobom z niestabilnością i nieprawidłowym ustawieniem stawów należy zalecić jedynie ćwiczenia terapeutyczne dostosowane do indywidualnych potrzeb, aby uniknąć dalszego uszkodzenia stawów.

Z tego też powodu osoby z ChZS stawu kolanowego, które doznały wcześniej urazów więzadeł (np. więzadła krzyżowego przedniego) i / lub nieprawidłowego ustawienia (koślawość, Varus) powinny zostać ocenione przez fizjoterapeutę przed rozpoczęciem programu ćwiczeń. Ponadto w przypadku wątpliwości, czy ćwiczenie lub element wyposażenia jest odpowiedni dla klienta, zaleca się, aby trener personalny skontaktował się z fizjoterapeutą z doświadczeniem w leczeniu zapalenia stawów.

Zwalczanie chorób współistniejących

U pacjentów z chorobą zwyrodnieniową stawów mogą występować różne inne problemy zdrowotne oprócz zapalenia stawów. Wiele z tych schorzeń może być niezwiązanych z chorobą zwyrodnieniową stawów i występuje po prostu ze względu na wiek. Podczas gdy inne, takie jak np. otyłość, mogły predysponować klienta do rozwoju choroby zwyrodnieniowej. Podobnie jak w przypadku wszystkich klientów, ważne jest, aby dokładnie wypełnić formularz historii zdrowia i oszacować ryzyko w oparciu o wytyczne ACSM (American College of Sports Medicine, 2005). Wskazane jest, aby za zgodą klienta trener fitness ściśle współpracował z lekarzem klienta i fizjoterapeutą w celu opracowania najlepszego, najbardziej skutecznego i przyjemnego programu ćwiczeń. Otyłość jest prawdopodobnie najważniejszym czynnikiem ryzyka rozwoju ciężkiej choroby zwyrodnieniowej stawu kolanowego, nawet bardziej niż dziedziczność. Zrozumienie związku między otyłością a chorobą zwyrodnieniową jest ważne, aby pomóc w kierowaniu zaleceniami dotyczącymi ćwiczeń. Na przykład otyłość zwiększa obciążenie kolana. Zwiększone obciążenie w połączeniu z nierównomiernym ułożeniem varus (wygiętych nóg), występującym u około połowy klientów, może powodować zwyrodnienie chrząstki u otyłych klientów. Ponadto osłabienie mięśnia czworogłowego u otyłych pacjentów z chorobą zwyrodnieniową stawów może dodatkowo obciążać chrząstkę z zaburzeniami. Otyłość może również predysponować osobę do ChZS poprzez szlaki zapalne, które nie są jeszcze w pełni poznane. Otyłość nie tylko przyczynia się do rozwoju ChZS, ale także wpływa na rokowanie, szczególnie gdy otyłość u danej osoby prowadzi do zmniejszonego wysiłku, zmniejszonej siły mięśni i zwiększonych problemów ze stawami. Program odchudzania połączony z aktywnością fizyczną jest zalecaną strategią postępowania w przypadku ChZS u osób otyłych. Niektórzy zalecają utratę masy ciała przed ćwiczeniami, aby zminimalizować nadmierne obciążenie stawów, stres i zwiększyć przyjemność z ćwiczeń, ale badania sugerują, że sama utrata masy ciała nie wystarczy, aby zmniejszyć ból i poprawić ruchomość stawów.

Testy wysiłkowe

ACSM zaleca następujący program testów wysiłkowych dla osób z OA (pokazany w tabeli poniżej):

  • Siła i wytrzymałość mięśni: używaj maszyn izokinetycznych z szybkością 90-120 E / sekundę, aby zmierzyć siłę i wytrzymałość głównych grup mięśni
  • Wytrzymałość tlenowa: 6-minutowy test marszu jest bezpieczną i skuteczną oceną wytrzymałości u tej grupy klientów.
  • Elastyczność i zakres ruchu: Za pomocą goniometru zmierzyć łączny zakres ruchu. Oceń także asymetrię.
  • Sprawność nerwowo-mięśniowa: Analiza chodu może być konieczna u pacjentów z ciężką chorobą, zmienioną biomechaniką lub potrzebujących ortezy. Oceniaj także równowagę.

Tabela 2. Ćwiczenia wysiłkowe u pacjentów z chorobą zwyrodnieniową stawów

Metoda Pomiar Uwagi
Siła

Maksymalne powtórzenie (1, 8 lub 12)

Izometryczny wyprost kolana

Standardowe miary czynnościowe

Podniesienie fotela w czasie

Test „Wstań i idź”

Metoda zależy od rodzaju stawu i poziomu bólu
Wytrzymałość

6-minutowy spacer

Test wydolności tlenowej

Pomiar tętna

RPE

Metoda zależy od rodzaju stawu i poziomu bólu
Elastyczność

Goniometria

Zakres funkcjonalny ruchu

Ocena symetrii

Pomocna w zapobieganiu przykurczom i urazom
Funkcjonalna

Równowaga

Chód

Test równowagi Berga

Test Short Physical Performance Battery (SPPB)

Spacer: obserwuj pod kątem asymetrii

M.A. Minor and D.R. Kay, 2009, Arthritis. In ACSM’s exercise management for persons with chronic disease and disabilities, 3rdedition, edited by J.L. Durstine, G.E. Moore, P.L. Painter, and S.O. Roberts (Champaign, IL: Human Kinetics), 263.

Zdolność funkcjonalna

Oceń zdolność do wykonywania codziennych czynności, obserwując zdolność chodzenia z zachowaniem równowagi i symetrii, zdolność do siedzenia, a następnie wstawania kilka razy oraz zdolność do stania w jednym miejscu bez trudności. Skala pomiaru wpływu na zapalenie stawów (kwestionariusz oceny zdrowia) to nieco długi i wyczerpujący kwestionariusz wykorzystywany przez lekarzy i badaczy, który może również dostarczyć cennych informacji na temat zdolności funkcjonalnych. WOMAC jest najczęściej stosowaną znormalizowaną miarą do oceny bólu, sztywności i funkcji u osób z ChZS w stawach kończyn dolnych. AUSCAN jest podobną miarą dla stawów dłoni.

Literatura:

  1. The Fitness Professional’s Guide toTraining Clients with Osteoarthritis

  2. Fransen, M., McConnell, S., Bell, M. (2003). Exercise for osteoarthritis of the hip or knee. Cochrane Database of Systematic Reviews, 3: CD004286.

  3. Minor i wsp. (2002), ACSM’s Exercise Management for Persons with Chronic Diseases and Disabilities, 2nd edition, Champaign, IL: Human Kinetic,

  4. Roddy E., Zhang W., Doherty M., et al (2005). Evidence-based recommendations for the role of exercise in the management of osteoarthritis of the hip or knee –the MOVE consensus. Rheumatology, 44, 1, 67-73.

  5. Stitik T.P. i wsp., Osteoarthritis and therapeutic exercise, American Journal of Lifestyle Medicine, 2007, 1: 360-366

  6. Hendry M. i wsp, (2006). Why should we exercise when our knees hurt? A qualitative study of primary care patients with osteoarthritis of theknee. Family Practice, 23, 558-567.

  7. Pisters M.F. i wsp. (2007). Long-term effectiveness of exercise therapy in patients with osteoarthritis of the hip or knee: a systematic review. Arthritis & Rheumatism, 57, 7, 1245-1253

  8. Rhodes, R.E., Martin, A.D., Taunton, J.E., et al (1999). Factors associated with exercise adherence among older adults. Sports Medicine, 28, 6, 397-411

  9. Thomas, S., Reading, J., & Shephard, R. J. (1992). Revision of the Physical Activity Readiness Questionnaire (PAR-Q). Canadian Journal of Sport Sciences, 17,338-345.

  10. Emery, P., Breedveld, F. C., Dougados, M., Kalden, J. R., Schiff, M. H., & Smolen, J. S. (2002). Early referral recommendation for newly diagnosed rheumatoid arthritis: evidence based development of a clinical guide. Annals of the Rheumatic Diseases, 61,290-297.

  11. Bliddal, H. & Christensen, R (2006). The management of osteoarthritis in the obese patient: practical considerations and guidelines for therapy. Obesity Reviews, 7, 323-331.

  12. Messier, S.P., Loeser, R.F., Miller, G.D., et al (2004). Exercise and dietary weight loss in overweight and obese older adults with knee osteoarthritis: the Arthritis, Diet, and Activity Promotion Trial. Arthritis & Rheumatism, 50, 5, 1501-1510

Polecamy także:

Profesjonalne wskazówki fitness w treningu klientów z chorobą zwyrodnieniową stawów – Część I