Choroba zwyrodnieniowa stawów

Choroba zwyrodnieniowa stawów (ChZS) jest najczęstszą chorobą układu ruchu charakteryzującą się przewlekłym bólem i ograniczeniem funkcji stawu. Na ChZS cierpi prawie 2 mln Polaków. Ból stawu biodrowego czy kolanowego jest główną przyczyną trudności w poruszaniu się czy wykonywaniu codziennych czynności.

W USA ChZS jest drugą, po chorobie niedokrwiennej serca, przyczyną niezdolności do pracy i przyczyną 95% wizyt lekarskich związanych z chorobami stawów. Nadwaga i otyłość są jednym z głównych czynników ryzyka ChZS, a w konsekwencji niepełnosprawności. Na całe szczęście jest to faktor, na który można łatwo wpływać lub go uniknąć. Jednak nie jest to jedyny czynnik ryzyka tej choroby. O tym czy klient może być w grupie ryzyka można przeczytać TUTAJ. 

źródło: portal.abczdrowie.pl

Problem otyłości i nadwagi w Polsce

W  reprezentacyjnym badaniu ankietowym GUS z 2014 roku wykazano, że w porównaniu z poprzednim badaniem (z 2009 roku) waga ciała dorosłego mieszkańca Polski wzrasta, a problem nadwagi i otyłości jest coraz częstszy. Zbyt dużą masę ciała miała już co druga dorosła osoba i stosunkowo częściej problemy z nadmierną masą ciała mieli mężczyźni, tj. ponad 62% ogółu mężczyzn ważyło zbyt dużo (44% miało nadwagę, a 18% było otyłych). Liczba dorosłych kobiet z nadwagą i otyłych również się zwiększyła. Prawie 46% dorosłych kobiet miało zbyt wysoką masę ciała (30% miało nadwagę, a blisko 16% cierpiało na otyłość). Poniżej na wykresie dane dotyczące masy ciała populacji polskiej zaczerpnięte z raportu GUS „Stan zdrowia ludności Polski w 2014 r.”

Ćwiczenia fizyczne i choroba zwyrodnieniowa stawów

Ćwiczenia są istotnym elementem terapii ChZS. Istnieją nawet wytyczne stworzone na podstawie aktualnych doniesień naukowych przez panel ekspercki, dotyczące roli ćwiczeń fizycznych w leczeniu ChZS.

Konsensus MOVE:
Zalecenia dotyczące roli ćwiczeń w leczeniu choroby zwyrodnieniowej stawu biodrowego lub kolanowego:

1. Zarówno ćwiczenia wzmacniające, jak i aerobowe, mogą zmniejszyć ból i poprawić funkcjonowanie i stan zdrowia u pacjentów z ChZS kolana * i prawdopodobnie ChZS biodra.
2. Istnieje kilka przeciwwskazań do przepisywania ćwiczeń wzmacniających lub aerobowych u pacjentów z ChZS stawu biodrowego lub kolanowego.
3. Podstawową zasadą jest zalecanie pacjentom z ChZS kolana/biodra zarówno ćwiczeń ogólnych (trening aerobowy), jak i wzmacniających.
4. Terapia wysiłkowa dla pacjenta z ChZS stawu biodrowego lub kolanowego powinna być zindywidualizowana i skoncentrowana na pacjencie, z uwzględnieniem czynników takich jak wiek, choroby towarzyszące i ogólna mobilność.
5. Ważna jest edukacja pacjenta w celu promowania pozytywnej zmiany stylu życia wraz ze wzrostem aktywności fizycznej.*
6. Ćwiczenia grupowe i ćwiczenia domowe są równie skuteczne i należy rozważyć preferencje pacjenta.*
7. Systematyczność i przestrzeganie zaleceń jest ważnym elementem długoterminowego wyniku ćwiczeń u pacjentów z chorobą zwyrodnieniową kolana lub biodra.*
8. Wdrożenie działań, które zdeterminują pacjenta do systematycznego treningu np. długoterminowe monitorowanie, włączenie współmałżonka, partnera, rodziny do ćwiczeń.*
9. Poprawa siły mięśni, w tym wzmocnienie mięśni głębokich, uzyskana dzięki odpowiednim programom ćwiczeń, może zmniejszyć progresję choroby zwyrodnieniowej stawu kolanowego i biodrowego.

Uwaga: zalecenia z * są potwierdzone w badaniach; te bez * opierają się głównie na opinii ekspertów

Pomimo, że potwierdzono pozytywny wpływ ćwiczeń fizycznych na terapię choroby zwyrodnieniowej stawów, wielu pacjentów unika aktywności fizycznej w obawie przed ostrym bólem stawów czy wręcz pogorszeniem swojego stanu zdrowia. W rzeczywistości jest zupełnie odwrotnie. Brak ćwiczeń przyczynia się do osłabienia mięśni i utraty sił, zmniejszenia elastyczności i wytrzymałości mięśni – utraty wszystkich składników, które są niezbędne, aby odciążyć staw i poprawić sprawność u chorych na ChZS. Wraz z rozwojem ChZS i równoczesnym brakiem aktywności fizycznej, pacjenci nie są w stanie wykonywać bezboleśnie i bez ograniczeń podstawowych, codziennych czynności takich jak: wchodzenie po schodach, wstawanie z krzesła i siadanie na krześle, podnoszenie, dźwiganie przedmiotów czy nawet chodzenie. Wszystkie te prozaiczne czynności dla osoby chorej na ChZS stają się niebywale trudne.

Obalamy mity!

Mit 1: Nie ma terapii na chorobę zwyrodnieniową stawów

Pomimo, że nie ma kuracji, która w pełni wyleczy ChZS to aktywność fizyczna, odpowiednie ćwiczenia i dieta pozwolą zachować prawidłową masę ciała i pomogą nam spowolnić rozwój choroby zwyrodnieniowej stawów. Pacjenci z praktycznie każdym rodzajem ChZS będą widzieć rezultaty systematycznych ćwiczeń. Szybki marsz, nieobciążające ćwiczenia aerobowe (np. na rowerku stacjonarnym czy orbitreku eliptycznym, aerobik w wodzie, yoga, Tai-Chi) są bezpieczne i efektywnie zmniejszają dolegliwości bólowe, poprawiają ruchomość stawów, siłę mięśni otaczających staw, wydolność fizyczną i wytrzymałość. Silne mięśnie pomagają stabilizować stawy i zmniejszają obciążenie stawów, a co za tym idzie zwiększają zakres ruchomości. Ponadto ćwiczenia pomagają zrzucić zbędne kilogramy, które stanowią główny czynnik ryzyka ChZS. Aby zmotywować pacjentów do ćwiczeń, warto przedstawić na początek proste ćwiczenia na ból stawu kolanowego.

Mit 2: Ćwiczenia spowodują, że ból będzie jeszcze silniejszy

Wiele osób z ChZS rezygnuje z ćwiczeń z obawy przed bólem, urazem czy pogorszeniem swojego stanu. Takie nastawienie może prowadzić do całkowitej rezygnacji z jakiekolwiek aktywności fizycznej, co w rezultacie może prowadzić do sztywności stawów, osłabienia mięśni, a w rezultacie do odczuwania jeszcze większego bólu w zajętym chorobą stawie. W konsekwencji pacjent nie jest w stanie wykonywać nawet codziennych czynności, ma problemy ze snem i odczuwa przewlekłe zmęczenie i stres. Regularne ćwiczenia i aktywność fizyczna mogą pomóc przerwać ten cykl i przyczynić się do mniejszego bólu i bardziej aktywnego trybu życia. Zachęcamy do przeczytania artykułu o tym, co może być motywacją do ćwiczeń.

Mit 3: Jestem za stary(a), aby zacząć ćwiczyć

Większość starszych osób nie ćwiczy systematycznie i może czuć się niekomfortowo w klubie fitness, zwłaszcza jeśli w grupie jest dużo młodszych, bardziej wytrzymałych klientów. Instrktorzy fitness, którzy pracują z grupą, mogą zachęcić wszystkich do powolnego startu i monitorowania reakcji organizmu na ćwiczenia. Przydatne jest wyjaśnienie, że pewien dyskomfort po wysiłku jest powszechny po pierwszych zajęciach oraz że bolesność mięśni, która może wystąpić w kolejnych dniach po zakończeniu aktywności jest wynikiem nieprzyzwyczajonych do ćwiczeń mięśni, i że ten tymczasowy i zwykle łagodny dyskomfort powoli przejdzie i nie będzie się pojawiał, gdy ćwiczenia będą systematycznie wykonywane. Ważne, aby podkreślić, iż odczuwany dyskomfort różni się od bólu stawów i zaostrzeń wywołanych przez ćwiczenia.

Literatura:
1. The Fitness Professional’s Guide toTraining Clients with Osteoarthritis
2. Roddy E., Zhang W., Doherty M., et al (2005). Evidence-based recommendations for the role of exercise in the management of osteoarthritis of the hip or knee –the MOVE consensus. Rheumatology, 44, 1, 67-73.
3. Zhang, W., Moskowitz, R.W.et al (2008) OARSI recommendations for the management of hip and knee osteoarthritis, Part II: OARSI evidence-based, expert consensus guidelines. 16, 137-162.
4. Ottawa Panel (2005).Ottawa panel evidence-based clinical practice guidelines for therapeutic exercises and manual therapy in the management of osteoarthritis. Physical Therapy, 85,907-971
5. Fransen, M., McConnell, S., Bell, M. (2003). Exercise for osteoarthritis of the hip or knee. Cochrane Database of Systematic Reviews, 3: CD004286.

*Uzupełnienie kursu online opracowanego przez Amerykańską Radę ds. Ćwiczeń we współpracy ze Stowarzyszeniem Specjalistów ds. Reumatologii i Fundacji ds. Zapalenia Stawów

Zobacz również:

Profesjonalne wskazówki fitness w treningu klientów z chorobą zwyrodnieniową stawów część II

Profesjonalne wskazówki fitness w treningu klientów z chorobą zwyrodnieniową stawów część III.*

Profesjonalne wskazówki fitness w treningu klientów z chorobą zwyrodnieniową stawów część IV.*

Polecamy także:

Dlaczego tak ważna jest współpraca trenera personalnego z fizjoterapeutą i ortopedą – na przykładzie choroby zwyrodnieniowej stawów